Tụ huyết trùng gia cầm và cách phòng bệnh hiệu quả giúp bảo vệ đàn nuôi

Tụ huyết trùng gia cầm là một trong những bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn đáng lưu ý trong chăn nuôi gà, vịt, ngan, ngỗng và một số loài gia cầm khác. Bệnh có thể diễn biến rất nhanh, đặc biệt ở những đàn nuôi tập trung có điều kiện vệ sinh kém, mật độ cao hoặc chịu nhiều yếu tố gây stress. Trong trường hợp cấp tính, gia cầm có thể chết đột ngột với tỷ lệ cao, gây thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi. Tác nhân chính gây bệnh là Pasteurella multocida, một loại vi khuẩn Gram âm có khả năng gây nhiễm trùng huyết và nhiều tổn thương ở các cơ quan khác nhau.

Việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, quản lý chuồng trại, kiểm soát nguồn gia cầm, thực hiện vệ sinh sát trùng và xây dựng chương trình phòng bệnh phù hợp có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ tụ huyết trùng gia cầm.

Tụ huyết trùng gia cầm là bệnh gì và vì sao cần đặc biệt lưu ý

Tụ huyết trùng gia cầm, thường được gọi là fowl cholera, là bệnh truyền nhiễm do Pasteurella multocida. Bệnh có thể xuất hiện ở gia cầm nuôi cũng như một số loài chim hoang dã và được ghi nhận ở nhiều khu vực trên thế giới. Đặc điểm đáng lo ngại của bệnh là có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau, từ thể cấp tính gây chết nhanh đến thể mạn tính hoặc không biểu hiện rõ nhưng gia cầm vẫn có thể mang và phát tán vi khuẩn.

Trong đàn gia cầm, mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào độc lực của chủng vi khuẩn, sức khỏe đàn, tuổi, điều kiện nuôi dưỡng và sự hiện diện của các yếu tố stress hoặc bệnh kế phát. Khi đàn đang chịu ảnh hưởng bởi thời tiết thay đổi, vận chuyển, mật độ nuôi cao, thông thoáng kém hoặc vệ sinh chuồng trại không tốt, nguy cơ bệnh phát sinh và diễn biến nặng có thể tăng lên.

Một vấn đề khác là biểu hiện của bệnh không phải lúc nào cũng giống nhau. Một số đàn có thể xuất hiện hiện tượng chết đột ngột trước khi người nuôi nhận thấy các triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, quản lý đàn và theo dõi hằng ngày là yếu tố quan trọng trong chiến lược phòng tụ huyết trùng gia cầm.

Nguyên nhân và con đường lây lan của bệnh trong đàn gia cầm

Pasteurella multocida là tác nhân chính gây tụ huyết trùng. Vi khuẩn có thể lây truyền giữa các cá thể thông qua dịch tiết, chất bài tiết và môi trường bị nhiễm bẩn. Sự tiếp xúc gần giữa các con vật tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh lan rộng, đặc biệt trong các hệ thống chăn nuôi có mật độ cao.

Nguồn lây có thể liên quan đến gia cầm bệnh, gia cầm mang trùng, xác gia cầm chết hoặc môi trường bị nhiễm vi khuẩn. Chim hoang dã, động vật gặm nhấm và các động vật khác cũng cần được kiểm soát vì có thể góp phần đưa mầm bệnh vào khu vực chăn nuôi. Merck Veterinary Manual khuyến nghị hạn chế sự tiếp xúc của gia cầm với động vật gặm nhấm, chim hoang dã, vật nuôi và những nguồn có khả năng mang P. multocida.

Con người cũng có thể vô tình làm tăng nguy cơ lây lan giữa các khu vực nếu sử dụng chung dụng cụ, giày dép hoặc trang phục mà không vệ sinh đúng cách. Do đó, an toàn sinh học không nên chỉ được thực hiện khi đàn đã phát bệnh mà cần trở thành một phần thường xuyên trong quy trình chăn nuôi.

Dấu hiệu nhận biết tụ huyết trùng gia cầm cần được phát hiện sớm

Dấu hiệu lâm sàng của tụ huyết trùng gia cầm thay đổi tùy theo thể bệnh. Ở thể cấp tính, đàn có thể xuất hiện tình trạng chết đột ngột, tỷ lệ mắc bệnh cao và tỷ lệ chết tăng nhanh. Một số con có thể trở nên ủ rũ, giảm ăn, giảm vận động hoặc có biểu hiện khó thở trước khi chết.

Ở thể mạn tính, gia cầm có thể xuất hiện các biểu hiện như viêm khớp, què, sưng tích hoặc các vấn đề liên quan đến đường hô hấp. Ở gà, tình trạng sưng tích có thể là một dấu hiệu đáng chú ý; trong khi ở một số loài gia cầm khác, biểu hiện hô hấp hoặc thần kinh có thể nổi bật hơn.

Người nuôi cũng nên quan sát màu sắc mào, tình trạng phân, lượng thức ăn và nước uống, hoạt động của đàn cũng như số lượng gia cầm chết mỗi ngày. Khi số con chết tăng bất thường hoặc nhiều con đồng thời có biểu hiện giống nhau, cần nhanh chóng đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ.

Chẩn đoán tụ huyết trùng cần phân biệt với các bệnh truyền nhiễm khác

Không nên xác định tụ huyết trùng gia cầm chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài. Một số bệnh do Escherichia coli, Salmonella, Ornithobacterium rhinotracheale, cầu khuẩn hoặc Erysipelothrix rhusiopathiae có thể gây những tổn thương tương tự, khiến việc chẩn đoán bằng quan sát đơn thuần dễ nhầm lẫn.

Trong trường hợp bệnh xảy ra bất thường, chết nhanh hoặc kéo dài không rõ nguyên nhân, bác sĩ thú y có thể đề nghị lấy mẫu bệnh phẩm để nuôi cấy, xác định vi khuẩn hoặc sử dụng các phương pháp xét nghiệm phù hợp. Chẩn đoán chính xác giúp lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp hơn và hạn chế việc sử dụng thuốc không cần thiết.

Đặc biệt, nếu đàn có lịch sử tái phát, việc xác định chủng hoặc đặc điểm của tác nhân gây bệnh có thể hỗ trợ xây dựng chương trình phòng bệnh lâu dài. Đây là lý do người chăn nuôi nên lưu lại thông tin về lịch sử bệnh, tỷ lệ chết, thời điểm xuất hiện bệnh và những biện pháp đã thực hiện.

Vệ sinh chuồng trại và an toàn sinh học là nền tảng phòng bệnh

Một chương trình kiểm soát tụ huyết trùng gia cầm hiệu quả cần bắt đầu từ an toàn sinh học. Chuồng nuôi cần được vệ sinh thường xuyên, loại bỏ chất độn chuồng bẩn, thức ăn thừa và các nguồn hữu cơ có thể tạo điều kiện cho mầm bệnh tồn tại. Sau khi làm sạch cơ học, việc sử dụng chất sát trùng phù hợp theo đúng hướng dẫn sẽ giúp giảm lượng vi sinh vật trong môi trường.

Xác gia cầm chết phải được thu gom và xử lý nhanh chóng, tránh để những con khác tiếp xúc hoặc mổ xác. Merck Veterinary Manual nhấn mạnh việc loại bỏ xác chết kịp thời là một biện pháp quan trọng để hạn chế sự lan truyền của bệnh trong đàn.

Bên cạnh đó, cần hạn chế chim hoang dã và động vật gặm nhấm tiếp cận khu vực nuôi. Dụng cụ giữa các chuồng nên được quản lý riêng hoặc vệ sinh, khử trùng thích hợp trước khi chuyển sang khu vực khác. Khi có nhiều dãy chuồng, việc kiểm soát hướng di chuyển của công nhân cũng giúp giảm nguy cơ mang mầm bệnh từ khu vực có nguy cơ cao sang khu vực khỏe mạnh.

Vaccine có thể đóng vai trò quan trọng trong chương trình phòng tụ huyết trùng

Vaccine là một trong những công cụ có thể được sử dụng để hỗ trợ phòng tụ huyết trùng gia cầm, tùy theo tình hình dịch tễ và hướng dẫn thú y tại từng khu vực. Hiện có cả vaccine sống giảm độc lực và vaccine bất hoạt dùng cho phòng bệnh tụ huyết trùng ở gia cầm. Tuy nhiên, hiệu quả bảo hộ có thể phụ thuộc vào chủng vi khuẩn liên quan và loại vaccine được sử dụng