Dịch tả lợn châu Phi đừng để phát hiện quá muộn
Dịch tả lợn châu Phi là bệnh gì và vì sao người nuôi cần cảnh giác?
Dịch tả lợn châu Phi (African Swine Fever – ASF) là bệnh truyền nhiễm do virus ASFV gây ra, ảnh hưởng đến lợn nhà và lợn hoang. Bệnh không lây sang người, nhưng có thể gây tổn thất lớn cho ngành chăn nuôi do lợn mắc bệnh có nguy cơ chết cao và các biện pháp kiểm soát dịch bệnh rất nghiêm ngặt.
Điều khiến căn bệnh này trở thành nỗi lo của nhiều hộ chăn nuôi là virus có thể tồn tại trong môi trường và lây truyền gián tiếp qua quần áo, giày dép, phương tiện, dụng cụ chăn nuôi hoặc thức ăn nhiễm mầm bệnh. Vì vậy, một trang trại có chuồng trại sạch sẽ vẫn có nguy cơ bị xâm nhập nếu không kiểm soát tốt người ra vào và nguồn vật tư đưa vào khu nuôi.
Đặc biệt, bệnh có thể diễn biến khác nhau tùy chủng virus, thể bệnh và tình trạng đàn lợn. Một số trường hợp xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng trong thời gian ngắn, trong khi những trường hợp khác có biểu hiện không điển hình. Người nuôi không nên chỉ dựa vào một triệu chứng để tự kết luận bệnh.
Những dấu hiệu cảnh báo dịch tả lợn châu Phi mà bà con không nên bỏ qua
Dấu hiệu đầu tiên thường được chú ý là lợn sốt cao, mệt mỏi và giảm ăn đột ngột. Lợn có thể nằm nhiều, ít phản ứng với người chăm sóc, tụ lại một chỗ hoặc không còn tranh ăn như bình thường. Khi tình trạng nặng hơn, đàn lợn có thể xuất hiện tiêu chảy, nôn, khó thở hoặc chết bất thường.
Một biểu hiện khác cần theo dõi là vùng da ở tai, bụng và chân chuyển đỏ sẫm hoặc tím tái, có thể liên quan đến tình trạng xuất huyết. Lợn nái mang thai đôi khi có thể xảy ra sảy thai. Tuy nhiên, các dấu hiệu này cũng có thể gặp ở những bệnh khác, bao gồm dịch tả lợn cổ điển và một số bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng.
Khi dịch tả lợn châu Phi được nghi ngờ, bà con cần đặc biệt chú ý nếu nhiều con cùng sốt, bỏ ăn hoặc chết trong thời gian ngắn. Không nên chờ đến khi toàn đàn xuất hiện triệu chứng mới báo thú y. Phát hiện sớm và thông báo kịp thời giúp cơ quan chuyên môn kiểm tra, lấy mẫu xét nghiệm và triển khai biện pháp kiểm soát phù hợp.
Virus dịch tả lợn châu Phi lây lan qua những con đường nào?
Hiểu rõ con đường lây truyền là bước quan trọng để phòng bệnh. Virus có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với lợn nhiễm bệnh, xác lợn nhiễm virus hoặc sản phẩm từ lợn mang mầm bệnh. Ngoài ra, thức ăn thừa chưa được xử lý an toàn, dụng cụ, phương tiện và trang phục bị nhiễm bẩn cũng có thể đưa virus vào trang trại.
Một sai lầm thường gặp là người nuôi chỉ chú trọng vệ sinh chuồng mà quên khử trùng ủng, bánh xe, dụng cụ và khu vực giao nhận hàng hóa. Trong khi đó, người vận chuyển, thương lái hoặc khách đến thăm trại có thể vô tình mang mầm bệnh từ khu vực khác vào.
Để giảm nguy cơ lây nhiễm, cần kiểm soát chặt người và phương tiện ra vào, bố trí khu vực thay đồ và sát trùng phù hợp, không dùng chung dụng cụ giữa các khu chuồng khi chưa vệ sinh. Thức ăn cho lợn phải có nguồn gốc rõ ràng; tuyệt đối không sử dụng thức ăn thừa chứa sản phẩm thịt chưa được xử lý an toàn.
Cách phòng dịch tả lợn châu Phi hiệu quả ngay tại trang trại
Đối với dịch tả lợn châu Phi, phòng bệnh bằng an toàn sinh học là yếu tố then chốt. Người nuôi cần xây dựng quy trình vệ sinh, khử trùng thường xuyên và duy trì thực hiện ngay cả khi đàn lợn đang khỏe mạnh. Việc chỉ phun thuốc sát trùng khi có tin dịch xuất hiện ở khu vực lân cận là chưa đủ để bảo vệ trang trại.
Trước hết, cần làm sạch chất hữu cơ như phân, thức ăn thừa và chất bẩn trước khi sử dụng chất sát trùng phù hợp. Hóa chất cần được lựa chọn theo hướng dẫn, đúng nồng độ và thời gian tiếp xúc; không pha trộn tùy tiện nhiều loại hóa chất. Đồng thời, cần kiểm soát chuột, côn trùng và các động vật có thể mang mầm bệnh vào khu vực chăn nuôi.
Bên cạnh đó, nên duy trì nguyên tắc nhập đàn có kiểm soát, lựa chọn con giống từ cơ sở đáng tin cậy và theo dõi đàn mới trước khi nhập chung theo hướng dẫn thú y. Người chăm sóc cần hạn chế di chuyển giữa các khu chuồng và không sử dụng thiết bị chưa được làm sạch, khử trùng.
Đối với vaccine, chỉ sử dụng sản phẩm được cơ quan có thẩm quyền cho phép, đúng đối tượng và theo hướng dẫn thú y hiện hành. Vaccine không thay thế việc thực hiện an toàn sinh học, giám sát đàn và khai báo khi nghi ngờ dịch bệnh.
Khi nghi ngờ dịch bệnh cần xử lý thế nào để hạn chế thiệt hại?
Khi lợn sốt cao, bỏ ăn đồng loạt hoặc chết bất thường, bà con cần bình tĩnh và thực hiện các bước kiểm soát ban đầu. Trước tiên, hạn chế người ra vào khu vực có lợn nghi mắc bệnh; không tự ý vận chuyển, bán chạy hoặc chuyển lợn sang chuồng khác để tránh nguy cơ phát tán mầm bệnh.
Tiếp theo, liên hệ ngay cơ quan thú y địa phương để được hướng dẫn kiểm tra và lấy mẫu xét nghiệm. Không tự ý mổ khám xác lợn, vứt xác ra môi trường hoặc đưa xác lợn cho động vật khác ăn. Việc xử lý lợn bệnh, lợn chết, chất độn chuồng và chất thải cần tuân thủ hướng dẫn của cơ quan chuyên môn và quy định phòng chống dịch hiện hành.
Bà con cũng nên ghi chép số lượng lợn mắc bệnh, thời điểm xuất hiện dấu hiệu, số con chết, nguồn thức ăn và lịch nhập đàn gần đây. Những thông tin này giúp cơ quan thú y điều tra nguồn lây và xác định phạm vi cần kiểm soát.
Cần lưu ý rằng hiện không có thuốc điều trị đặc hiệu có thể bảo đảm chữa khỏi bệnh dịch tả lợn châu Phi. Việc tự ý dùng kháng sinh không tiêu diệt được virus ASFV và có thể làm tăng chi phí, trì hoãn việc báo dịch. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định cho những bệnh nhiễm khuẩn khác phù hợp.
Dịch tả lợn châu Phi có lây sang người và thịt lợn có an toàn không?
Theo Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), virus gây dịch tả lợn châu Phi không gây bệnh ở người. Tuy nhiên, thịt hoặc sản phẩm từ lợn nhiễm virus không được sử dụng làm thức ăn cho lợn khác vì có thể trở thành nguồn lây truyền.
Người chăn nuôi cần phân biệt nguy cơ đối với sức khỏe con người và nguy cơ lây lan trong đàn lợn. Dù virus không gây bệnh cho người, việc vận chuyển hoặc sử dụng sản phẩm nhiễm virus không đúng cách vẫn có thể khiến dịch bệnh lan rộng. Vì vậy, không nên tự giết mổ, tiêu thụ hoặc bán chạy lợn nghi nhiễm bệnh; cần báo cơ quan thú y để được hướng dẫn xử lý đúng quy định.
