Tình trạng gà bị sưng mắt là một biểu hiện khá thường gặp trong quá trình nuôi gà thịt, gà đẻ và gà thả vườn. Ban đầu, người nuôi có thể chỉ nhận thấy một bên mắt hơi sưng, gà chảy nước mắt hoặc thường xuyên nhắm mắt. Tuy nhiên, nếu không xác định đúng nguyên nhân, tình trạng có thể tiến triển thành sưng vùng mặt, chảy dịch mũi, khó thở, giảm ăn và lan nhanh sang nhiều con trong đàn. Hình ảnh thực tế cho thấy con gà có biểu hiện sưng rõ quanh vùng mắt, mắt bị khép lại và vùng da xung quanh có dấu hiệu viêm. Đây là những dấu hiệu cần được theo dõi kỹ, đặc biệt khi đồng thời xuất hiện các triệu chứng hô hấp khác.

Gà bị sưng mắt có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó bệnh hô hấp là vấn đề cần đặc biệt lưu ý

Không phải trường hợp gà bị sưng mắt nào cũng xuất phát từ cùng một bệnh. Tình trạng này có thể liên quan đến viêm kết mạc, viêm xoang, bệnh hô hấp do vi khuẩn, Mycoplasma, các bệnh virus đường hô hấp hoặc thậm chí do điều kiện chuồng nuôi không phù hợp. Nếu gà chỉ sưng một bên mắt sau khi bị cắn mổ, va chạm hoặc có dị vật thì nguyên nhân có thể mang tính cục bộ. Ngược lại, nếu nhiều con trong đàn cùng xuất hiện sưng mắt, chảy nước mắt, chảy nước mũi, hắt hơi hoặc khò khè thì cần nghĩ nhiều hơn đến một vấn đề bệnh lý có khả năng lây lan.

Một trong những bệnh thường được nhắc đến khi gà có biểu hiện sưng vùng mặt và mắt là viêm xoang truyền nhiễm hay Coryza, do vi khuẩn Avibacterium paragallinarum gây ra. Theo Merck Veterinary Manual, bệnh có thể gây giảm hoạt động, chảy dịch mũi, hắt hơi và sưng mặt; trường hợp nặng, xoang dưới mắt và mô xung quanh có thể sưng nhiều đến mức khiến gà không thể mở mắt bình thường.

Bên cạnh đó, Mycoplasma gallisepticum cũng là tác nhân quan trọng cần xem xét. Gà mắc bệnh có thể xuất hiện khó thở, ho, hắt hơi, chảy dịch mũi, viêm kết mạc và mắt có bọt hoặc sưng quanh mắt. Bệnh thường trở nên nghiêm trọng hơn khi đàn gà đồng thời chịu tác động của các tác nhân khác như virus hô hấp hoặc E. coli.

Những dấu hiệu đi kèm giúp người nuôi nhận biết nguyên nhân gà bị sưng mắt sớm hơn

Khi phát hiện gà bị sưng mắt, không nên chỉ quan sát riêng phần mắt mà cần kiểm tra toàn bộ biểu hiện của con gà và cả đàn. Nếu gà sưng mắt nhưng vẫn ăn uống, hoạt động bình thường và chỉ có một cá thể bị ảnh hưởng, người nuôi có thể kiểm tra xem mắt có dị vật, vết trầy xước hoặc tổn thương do đánh nhau hay không.

Nếu gà đồng thời có nước mắt, dịch mũi, hắt hơi, khò khè, khó thở hoặc thường xuyên lắc đầu thì cần chú ý đến nhóm bệnh hô hấp. Với Coryza, dấu hiệu đặc trưng có thể bao gồm dịch mũi, hắt hơi, giảm hoạt động và sưng vùng mặt; khi bệnh nặng, vùng xoang dưới mắt có thể sưng lớn.

Đối với Mycoplasma gallisepticum, các dấu hiệu hô hấp có thể xuất hiện từ nhẹ đến rõ rệt, bao gồm ho, hắt hơi, khó thở, chảy dịch mũi và viêm kết mạc. Điều đáng lưu ý là bệnh có thể diễn biến kéo dài và trở nên nghiêm trọng hơn khi có nhiễm ghép với các tác nhân khác.

Nếu tình trạng sưng mắt xuất hiện đồng thời với giảm ăn, giảm uống, gà tụ đàn, giảm tăng trọng hoặc giảm sản lượng trứng, người nuôi cần đánh giá sức khỏe toàn đàn thay vì chỉ xử lý từng con riêng lẻ.

Vì sao gà bị sưng mắt thường dễ xuất hiện khi chuồng nuôi có điều kiện bất lợi

Môi trường chuồng nuôi có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe đường hô hấp của gà. Chuồng quá kín, thông gió kém, mật độ nuôi cao, bụi nhiều, khí ammonia tăng hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm đường hô hấp bị kích thích và khiến gà dễ phát sinh hoặc biểu hiện nặng hơn các bệnh hô hấp.

Đặc biệt, khi đàn gà đã mang Mycoplasma, các yếu tố stress như thời tiết lạnh, chất lượng không khí kém, nuôi quá dày hoặc nhiễm đồng thời những tác nhân khác có thể làm biểu hiện bệnh rõ hơn.

Đối với bệnh Coryza, việc tiếp xúc trực tiếp giữa gà bệnh và gà khỏe, giọt dịch tiết hô hấp, nước uống hoặc dụng cụ bị nhiễm bẩn đều có thể góp phần làm bệnh lan trong đàn. Gà mang bệnh hoặc gà mang trùng cũng có thể trở thành nguồn lây cho những đàn khác.

Vì vậy, khi thấy gà bị sưng mắt, việc đầu tiên không nên chỉ tập trung vào thuốc mà cần kiểm tra lại hệ thống thông gió, chất độn chuồng, mật độ nuôi, nguồn nước, vệ sinh máng ăn và tình trạng của những con gà xung quanh.

Cách xử lý khi gà bị sưng mắt cần dựa vào nguyên nhân thay vì tự ý dùng thuốc kéo dài

Khi phát hiện gà bị sưng mắt, nên tách những con có biểu hiện rõ khỏi đàn nếu điều kiện chăn nuôi cho phép, đồng thời theo dõi số lượng gà có triệu chứng mới mỗi ngày. Khu vực nuôi cần được giữ khô, sạch, thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Máng ăn và máng uống cần được vệ sinh thường xuyên để hạn chế sự phát tán của tác nhân gây bệnh.

Nếu nghi ngờ bệnh hô hấp truyền nhiễm, việc xác định nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương án điều trị. Với Coryza, chẩn đoán có thể dựa trên biểu hiện lâm sàng nhưng có thể được xác nhận bằng nuôi cấy vi khuẩn hoặc PCR. Với Mycoplasma gallisepticum, PCR thời gian thực và lấy mẫu bệnh phẩm từ vị trí phù hợp là những phương pháp được sử dụng để xác định tác nhân.

Không nên tự ý phối hợp nhiều loại kháng sinh chỉ dựa trên biểu hiện gà bị sưng mắt. Mycoplasma gallisepticum không đáp ứng với nhóm penicillin và các thuốc tác động lên thành tế bào; một số kháng sinh có thể làm giảm biểu hiện lâm sàng nhưng không loại bỏ hoàn toàn tình trạng nhiễm trùng. Với vật nuôi thực phẩm, việc sử dụng kháng sinh cũng cần tuân thủ hướng dẫn thú y, liều dùng, thời gian điều trị và thời gian ngừng thuốc phù hợp.

Phòng ngừa gà bị sưng mắt cần bắt đầu từ quản lý đàn và kiểm soát mầm bệnh

Phòng bệnh vẫn là giải pháp quan trọng để hạn chế tình trạng gà bị sưng mắt tái diễn. Người nuôi nên ưu tiên con giống có nguồn gốc rõ ràng, hạn chế đưa gà mới vào đàn mà không có thời gian theo dõi phù hợp, vệ sinh sát trùng chuồng trại giữa các lứa và kiểm soát người, phương tiện, dụng cụ ra vào khu vực chăn nuôi.

Đối với Mycoplasma gallisepticum, kiểm soát đàn giống sạch bệnh, an toàn sinh học và chương trình giám sát là những yếu tố quan trọng. Với Coryza, quản lý đàn theo nguyên tắc cùng vào cùng ra, vệ sinh chuồng sau mỗi lứa và áp dụng chương trình vaccine phù hợp với tình hình dịch tễ địa phương có thể giúp giảm nguy cơ bùng phát bệnh.

Nếu chỉ có một vài con gà bị sưng mắt, cần kiểm tra kỹ mắt và vùng mặt để loại trừ tổn thương cơ học. Nhưng nếu tỷ lệ gà mắc tăng nhanh hoặc xuất hiện đồng thời sổ mũi, hắt hơi, khò khè, khó thở, giảm ăn hay chết rải rác, nên lấy mẫu và trao đổi với bác sĩ thú y để xác định tác nhân trước khi lựa chọn thuốc. Điều này đặc biệt quan trọng vì nhiều bệnh hô hấp ở gà có biểu hiện tương tự nhau nhưng hướng kiểm soát và điều trị không hoàn toàn giống nhau

XEM THÊM TẠI…